Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki ultrasonograficznej w położnictwie i ginekologii.

Standard ultrasonograficznego badania położniczego obejmuje:

  1. Wykonanie trzech badań ultrasonograficznych – przesiewowych w ciąży:
    • 12–14 tydzień ciąży,
    • 20-22 tydzień ciąży ( +/- 2 hbd )
    • 30-32 tydzień ciąży ( +/- 2 hbd )
  2. Rekomendowane jest również wykonanie badania ultrasonograficznego pomiędzy 6 a 8 tygodniem ciąży.
  3. Wynik badania ultrasonograficznego powinien zawierać następujące dane:
    • imię, nazwisko, datę urodzenia lub PESEL pacjentki,
    • miejsce i datę badania, wykonujący badanie,
    • informację dotyczącą nazwy aparatu ultrasonograficznego oraz rodzaju i częstotliwości głowic, którymi badanie zostało wykonane,
    • rozpoznanie wstępne lekarza kierującego,
    • data ostatniej miesiączki (OM) i tydzień ciąży wg OM,
    • zaawansowanie ciąży wg ewentualnych poprzednich badań USG
    • dokumentację badania:
      • ultrasonogramy (videoprinter)
      • płyta cd na życzenie pacjentki

Badanie ultrasonograficzne do 10 tygodnia ciąży

W tym okresie celem badania ultrasonograficznego ze wskazań lekarskich jest:

  • uwidocznienie i lokalizacja jaja płodowego.
  • ocena wieku ciążowego (GS,CRL)
  • uwidocznienie czynności serca płodu.
  • ocenę liczby zarodków, kosmówek i owodni.
  • stwierdzenie prawidłowego lub patologicznego rozwoju ciąży

Wynik badania powinien zawierać ocenę:

  1. Macicy:
    • kształt (regularny, nieregularny)
    • budowa (prawidłowa, nieprawidłowa: wady, mięśniaki)
    • wielkość (prawidłowa, powiększona)
  2. Lokalizacja i budowa przydatków
  3. Pęcherzyka ciążowego (Gestation Sac):
    • położenie w jamie macicy
    • liczba pęcherzyków ciążowych
    • kształt (okrągły, spłaszczony, regularność zarysów)
    • pomiar pęcherzyka ciążowego (GS – średnia z 3 wymiarów)
  4. Pęcherzyka żółtkowego (Yolk Sac):
    • obecność YS (tak/nie)
    • średnica
    • opis ewentualnych nieprawidłowości (kształt,echogeniczność)
  5. Zarodka:
    • obecność (tak/nie)
    • pomiar długości ciemieniowo – siedzeniowej / CRL /
    • obecność czynności serca / przy CRL powyżej 6 mm /

Badanie ultrasonograficzne między 12 – 14 tygodniem ciąży:

Szczegółowa ocena struktury jaja płodowego obejmuje następujące elementy:

  1. Liczba pęcherzyków ciążowych w jamie macicy.
  2. Ocena czynności serca płodu (FHR)
  3. Pomiary biometryczne: – długość ciemieniowo-siedzeniowa (CRL) i wymiar dwuciemieniowy główki płodu (BPD)
  4. Ocena anatomii płodu:
    • czaszka (kształt), sierp mózgu, sploty naczyniówkowe komór bocznych,
    • ściany powłok jamy brzusznej uwzględniając fizjologiczną przepuklinę pępkową do 12 tygodnia ciąży,
    • żołądek
    • serce płodu – lokalizacja i czynność serca,
    • pęcherz moczowy
    • kręgosłup
    • kończyny górne i dolne
  5. Ocena kosmówki.
  6. Ocena przezierności karkowej (NT) i kości nosowej (NB)

Wykonanie badania ultrasonograficznego między 12–14 tygodniem ciąży z oceną przezierności karkowej (NT) oraz kości nosowej (NB) i pozostałymi markerami zespołów wad uwarunkowanych genetycznie powinno się odbywać w ośrodku referencyjnym według zasad Fetal Medicine Foundation.

Optymalny czas badania prenatalnego (11,6 – 13+6 t.c.);. CRL 45–84 mm.

Nieprawidłowe wartości NT sugerują podwyższone ryzyko wystąpienia:

  1. aberracji chromosomalnych
  2. zaburzeń hemodynamicznych
  3. wad serca płodu
  4. zespółu przetoczenia krwi między płodami

Stwierdzenie jakiejkolwiek nieprawidłowości lub wątpliwości jest wskazaniem do poszerzenia diagnostyki.

twarz płodu na USG

Ultrasonograficzna ocena rozwoju ciąży (20–22 tydzień ciąży) oraz (30–32 tydzień ciąży).

  1. Stwierdzenie liczby płodów, ich położenia i czynności serca.
  2. Biometria płodu.
    BPD, HC, AC, FL + ewentualna orientacyjna masa płodu (OMP).
  3. Ocena budowy płodu:
    • czaszka – ciągłość, kształt
    • mózgowie – komory, sploty naczyniówkowe, tylny dół czaszki, móżdżek,
    • twarz – profil, oczodoły, kości nosa, ewentualna ocena podniebienia i wargi górnej,
    • kręgosłup – ciągłość, symetryczność,
    • klatka piersiowa, serce – wielkość, położenie, prawidłowy obraz czterech jam, częstość i miarowość,
    • jama brzuszna – ciągłość ściany powłoki jamy brzusznej, żołądek (lokalizacja, wielkość, kształt), echogeniczność jelit
    • pęcherz moczowy
    • nerki – opis ewentualnych nieprawidłowości (szerokość UKM),
    • kończyny – ocena obecności kości udowych, ramieniowych, przedramienia, podudzia, rąk i stóp, ruchomość kończyn.
  4. Ocena łożyska
    • lokalizacja
    • struktura – stopień dojrzałości wg Grannuma (opis ewentualnych nieprawidłowości budowy, krwiaków pozałożyskowych)
  5. Ocena sznura pępowinowego.
    • liczba naczyń,
    • opis ewentualnych nieprawidłowości
  6. Ocena ilości płynu owodniowego – w przypadku nieprawidłowości AFI (Amniotic Fluid Index)
  7. Ewentualna ocena mięśniaków, zmian patologicznych w przydatkach.
  8. W uzasadnionych klinicznie przypadkach – ocena szyjki macicy (długość, kształt ujścia wewnętrznego) – badanie głowicą przezpochwową
twarz płodu na USG

Badanie ultrasonograficzne serca płodu

Badanie to powinno obejmować ocenę:

  1. Położenia serca
  2. Wielkości serca – (1/3 klatki piersiowej)
  3. Czterojamowości serca – (uwidocznienie tzw. „krzyża serca”)
  4. Rytmu serca – (miarowy 120 – 170/min)
  5. Zalecane jest uwidocznienie skrzyżowania dużych naczyń (drogi wypływu z lewej i prawej komory serca)

Nieprawidłowość dotycząca położenia, wielkości, budowy lub rytmu serca jest wskazaniem do badania kardiologicznego płodu w ośrodku referencyjnym.

Zalecane postępowanie w ciąży wielopłodowej.

  1. Ocena ilości kosmówek i owodni
  2. Ocena rozbieżnego wzrastania płodów
  3. Badania kontrolne:
    • ciąża o przebiegu prawidłowym – co 4 tyg.
    • ciąża o przebiegu powikłanym – diagnostyka i leczenie w ośrodku referencyjnym.
    • rozbieżne wzrastanie płodów – co 2 tyg. lub częściej
    • obumarcie wewnątrzmaciczne jednego z płodów:
      • < 16 t.c. – co 4 tyg.
      • > 16 t.c. – co 2 tyg. lub częściej

TTTS (twin to twin transfusion syndrome), TRAP (twin reversed arterial perfusion), ciąża jednokosmówkowa, jednoowodniowa – od 26 tygodnia ciąży co jeden tydzień lub częściej w zależności od stopnia obserwowanych zaburzeń.